Cuối cùng ông Chủ tịch xã cũng bằng lòng dẫn tôi về làng Vạn theo con đường nhỏ đầy cỏ gằng và lá rụng men theo sông Nghẽn. Chúng tôi đi được chừng một cây số thì trời nhá nhem tối. Bóng đen cùng sương mù từ dưới sông bốc lên lởn vởn quanh những bông lau trắng rũ rượi, rồi dâng cao, dày đặc cả khoảng không vừa nãy còn trông rõ vô vàn cánh hoa bần đỏ bay lăm răm. Chẳng còn nhìn thấy màu sắc
Làng tôi vỏn vẹn năm chục nóc nhà, ba phía sông Nghèn bao bọc, một phía là đồng ruộng rải rác những ao chuôm, mồ mả. Đầu làng, giữa một vùng cây cối um tùm có cái đền thờ Đức Thánh Mẫu. Chẳng biết ngôi đền có từ bao giờ. Khi tôi lớn lên, thuở ấy lâu rồi, đã thấy ngôi đền già nua, cũ kỹ lắm. Bờ tường đầy rêu sống xanh nhợt, rêu chết vàng hoe; rồng lượn, hổ chầu sứt mẻ nham nhở.
Năm ấy làng được mùa lúa. Đồng còn mảng vàng mảng xanh mà trong nhà lúa đã ngồn ngộn. Lúa xếp dọc thềm nhỏn chạm mái tranh, mái ngói, lúa xây thành cồn ngoài vườn. Đặt chân xuống đâu cũng giẫm lên vỏ lúa ram ráp. Gió Lào mang bụi trắng phủ lên da thịt người, ngứa ngáy không chịu nổi. Chị dâu tôi bảo: “Thôi, chú nghỉ tắm táp đi. Đêm nay nước cường”. Chúng tôi, tôi và anh trai và chị dâu trục lúa giữa sân